ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಮೃತ್ಯುಂಜಯ (CARIBRO-Mritunjaya)
CARIBRO-Mritunjaya (also known as CARI Mritunjai or Mritunjaya Broiler) is a commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the late 1990s to early 2000s. It incorporates the Naked Neck gene, which reduces feather coverage on the neck and body by approximately 20%–30%, improving the bird's ability to dissipate heat and survive in high temperatures. It was developed specifically for hot and dry agro-climatic zones of India.
Breed Characteristics
Economic Importance
CARIBRO-Mritunjaya is highly cost-effective for smallholders and rural backyard operations in hot-dry regions, where standard broilers experience high mortality and poor feed conversion. Its heat tolerance helps ensure consistent growth and survival under challenging conditions. It was developed by introgressing the dominant Naked Neck gene into high-yielding broiler lines.
ಅವಲೋಕನ (Overview)
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಮೃತ್ಯುಂಜಯ (CARIBRO-Mritunjaya) (ಕ್ಯಾರಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ್ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು 1990 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಿಂದ 2000 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಜ್ಜತ್‌ನಗರದ ICAR-ಕೇಂದ್ರ ಪಕ್ಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CARI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಜೆನೋಟೈಪ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್ (Naked Neck) ಜೀನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗರಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 20%–30% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಯ ದೇಹದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೂಲ (Origin)
ಇಜ್ಜತ್‌ನಗರದ ICAR-CARI ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕ್ಯಾರಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ್ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಇದರ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ತಳಿ ಆವೃತ್ತಿ: ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಮೃತ್ಯುಂಜಯ (ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್). ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಲೈನ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್ ಜೀನ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಉತ್ತಮ ಮಾಂಸದ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಖ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೀಡುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಆಗಿದೆ.
ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ (Production Performance)
| ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ನಿಯತಾಂಕಗಳು | ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆಗಳು | ಬಿಸಿ-ಒಣ ಫೀಲ್ಡ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು |
|---|---|---|
| ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಯಸ್ಸು | 6–7 ವಾರಗಳು | 7–8 ವಾರಗಳು |
| 6 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ | 1.100–1.200 ಕೆಜಿ | 0.950–1.050 ಕೆಜಿ |
| 7 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ | 1.400–1.500 ಕೆಜಿ | 1.200–1.350 ಕೆಜಿ |
| ಫೀಡ್ ಕನ್ವರ್ಷನ್ ರೇಷಿಯೋ (FCR) (Feed Conversion Ratio (FCR)) (ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿ) | ≤1.95 (7 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ) | 2.10–2.25 (7 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ) |
| ಜೀವಂತ ಉಳಿಯುವ ಶೇಕಡಾವಾರು (Livability) | ≥97.0% | 95.5%–97.0% |
| ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಇಳುವರಿ (Dressing Yield) | 68.0%–70.0% | 66.5%–68.5% |
ಮುಖ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು (Key Characteristics)
- ಗರಿಗಳ ಬಣ್ಣ (Feather Color): ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್ ಫಿನೋಟೈಪ್ — ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗರಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 20%–30% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ
- ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Heat Tolerance): ಅತ್ಯುತ್ತಮ — ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ
- ಕಾಲುಗಳ ಬಲ (Leg Strength): ಉತ್ತಮ — ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
- ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯತೆ: ಉಷ್ಣದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲೂ (ಥರ್ಮಲ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್) ಸಾಮಾನ್ಯ ಗರಿಗಳಿರುವ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು (Management Requirements)
- ಶೆಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Housing): ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಓಪನ್-ಸೈಡೆಡ್ ಹಾಗೂ ಹಿತ್ತಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು; ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ (Semi-intensive) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
- ಬ್ರೂಡಿಂಗ್ ತಾಪಮಾನ (Brooding Temperature): ಮೊದಲ ದಿನ 33°C ಇದ್ದು, ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು
- ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಸಾಂದ್ರತೆ (Stocking Density): ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಕ್ಕಿಗೆ 1.2–1.3 ಚದರ ಅಡಿ
- ನೀರು (Water): ಉಷ್ಣದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗರಿಗಳಿರುವ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯತೆ
ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು (Health Considerations)
- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ — ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾತಾವರಣ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ
- ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲುಗಳ ಬಲ
- ರಾಣಿಕೇತ್ ರೋಗ (Newcastle Disease) ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಸಿಡುಬು (Fowl Pox) ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ಹಾಕಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ
ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ (Economic Importance)
ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಫೀಡ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎದುರಿಸುವ ಬಿಸಿ-ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿತ್ತಲ ಸಾಕಣೆಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ, ರೈತರಿಗೆ ನಿರಂತರ ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು (Advantages)
- ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ
- ವಿವಿಧ ಶೆಡ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ
- ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ
- ಉಷ್ಣದ ಒತ್ತಡದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಫೀಡ್ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕುಸಿತ
ಮಿತಿಗಳು (Limitations)
- ಸಾಂದ್ರ (ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕುವ ವಿಶೇಷ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಿಧಾನವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (Growth Rate) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಫ್‌ಸಿಆರ್ (FCR)
- ನೇಕೆಡ್ ನೆಕ್ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ (ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್) ಘಟಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡದಿರಬಹುದು
ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (Best Suitable Farming Systems)
- ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಓಪನ್-ಸೈಡೆಡ್ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಲ ಸಾಕಣೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು
- ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಒಣ ಕೃಷಿ-ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ (Semi-intensive) ಸಾಕಣೆ
- ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು ಬದುಕಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References)
- ICAR-CARI Core Research Areas: Avian Genetics and Breeding — ICAR-Central Avian Research Institute, 2025, CARI Official Portal
- Guide to Backyard Poultry Farming for Sustainable Livelihoods — Central Poultry Development Organization, 2022, CPDO Portal
Review official commercial growth, feed intake, and FCR efficiency trajectories for Cobb 500, Ross 308, and VenCobb 430 with governed biophysical comparability.
ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು
ಅನಕ್ (Anak)
The Israeli Anak broiler line was a commercial broiler genotype developed by Anak Breeders in Israel and introduced to India in the late 1970s and 1980s. It offered good heat tolerance due to its genetic development in Mediterranean climates. However, its lack of local technical and breeding infrastructure prevented it from competing effectively with dominant localized Cobb lines, leading to its discontinuation. It is no longer commercially available.
ಆರ್ಬರ್ ಏಕರ್ಸ್ ಪ್ಲಸ್ (Arbor Acres Plus)
The Arbor Acres Plus is a commercial broiler genotype developed by Aviagen Group in the United States, first introduced in the 1990s and available in India since the late 1990s to early 2000s. It was bred to deliver balanced, cost-effective performance across a range of housing systems and environmental conditions. The latest genetic version is the Arbor Acres Plus (2012/2019 Performance Objectives).
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಧನರಾಜ (CARIBRO-Dhanraja)
CARIBRO-Dhanraja (also known as CARI Dhanraja or Dhanraja Coloured Broiler) is a multi-colored commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the 1990s. It was developed to support backyard and semi-intensive poultry farming in India. It is primarily utilized by small-to-medium-scale farmers who require a colored broiler that fetches a premium in local live-bird markets.
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಟ್ರೋಪಿಕಾನಾ (CARIBRO-Tropicana)
CARIBRO-Tropicana (also known as CARI Tropicana or Tropicana Broiler) is a commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the late 1990s to early 2000s. It incorporates both the Naked Neck and Frizzle genes, which significantly reduce feather coverage and modify feather structure to improve heat dissipation and survival in high temperature and humidity. It was developed specifically for hot and humid coastal and tropical regions of India.
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ವಿಶಾಲ್ (CARIBRO-Vishal)
CARIBRO-Vishal (also known as CARI Vishal or Vishal Broiler) is a commercial white-plumaged broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the 1990s. It was developed to deliver balanced, cost-effective performance under Indian environmental and management conditions. It topped the 30th Random Sample Poultry Performance Test (RSPPT), demonstrating its genetic potential and adaptability.