ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಧನರಾಜ (CARIBRO-Dhanraja)
CARIBRO-Dhanraja (also known as CARI Dhanraja or Dhanraja Coloured Broiler) is a multi-colored commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the 1990s. It was developed to support backyard and semi-intensive poultry farming in India. It is primarily utilized by small-to-medium-scale farmers who require a colored broiler that fetches a premium in local live-bird markets.
Breed Characteristics
Economic Importance
CARIBRO-Dhanraja is highly profitable for smallholders and rural communities, delivering reliable growth and production under low-input management. Its multi-colored plumage (yellow, black, and striped) fetches premium prices in local live-bird markets. Research has demonstrated that 6th-week body weight can be predicted early from juvenile body conformation traits like shank length and breast girth.
ಅವಲೋಕನ (Overview)
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಧನರಾಜ (CARIBRO-Dhanraja) (ಕ್ಯಾರಿ ಧನರಾಜ ಅಥವಾ ಧನರಾಜ ಕಲರ್ಡ್ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಜ್ಜತ್‌ನಗರದ ICAR-ಕೇಂದ್ರ ಪಕ್ಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CARI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬಹು-ಬಣ್ಣದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಜೆನೋಟೈಪ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿತ್ತಲ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಳಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಧನರಾಜ (ಬಣ್ಣದ ಗರಿಗಳು) ಆಗಿದೆ.
ಮೂಲ (Origin)
ಇಜ್ಜತ್‌ನಗರದ ICAR-CARI ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕ್ಯಾರಿ ಧನರಾಜ ಮತ್ತು ಧನರಾಜ ಕಲರ್ಡ್ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಇದರ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಧನರಾಜ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳ ಮರಿಯ ಹಂತದ ಶ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಸುತ್ತಳತೆಯಂತಹ ದೇಹ ರಚನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ 6 ನೇ ವಾರದ ದೇಹದ ತೂಕವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ, ಇದು ರೈತರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಫೀಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ (Production Performance)
| ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ನಿಯತಾಂಕಗಳು | ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆಗಳು | ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸರಾಸರಿ |
|---|---|---|
| ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಯಸ್ಸು | 6–7 ವಾರಗಳು | 6 ವಾರಗಳು |
| 6 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ | 1.500–1.700 ಕೆಜಿ | 1.580–1.717 ಕೆಜಿ |
| 7 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ | 1.800–2.000 ಕೆಜಿ | 1.880–2.120 ಕೆಜಿ |
| ಫೀಡ್ ಕನ್ವರ್ಷನ್ ರೇಷಿಯೋ (FCR) (Feed Conversion Ratio (FCR)) (ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿ) | 1.92 (6 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ) | 2.16–2.50 (6–7 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ) |
| ಜೀವಂತ ಉಳಿಯುವ ಶೇಕಡಾವಾರು (Livability) | ≥97.0% | 95.0%–97.0% |
| ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಇಳುವರಿ (Dressing Yield) | 68.0%–70.0% | 67.0%–69.5% |
ಮುಖ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು (Key Characteristics)
- ಗರಿಗಳ ಬಣ್ಣ (Feather Color): ಬಹು-ಬಣ್ಣ (ಹಳದಿ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟೆಗಳು) — ಫ್ರೀ-ರೇಂಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
- ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (Growth Rate): ನಿಧಾನ — ವಿಶೇಷ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನ
- ಏಕರೂಪತೆ (Uniformity): ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ
- ಬಿಸಿಯನ್ನು ತಾಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Heat Tolerance): ಹೆಚ್ಚು — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ
- ಕಾಲುಗಳ ಬಲ (Leg Strength): ಉತ್ತಮ — ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು (Management Requirements)
- ಶೆಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Housing): ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಓಪನ್-ಸೈಡೆಡ್ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು; ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ (Semi-intensive) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
- ಬ್ರೂಡಿಂಗ್ ತಾಪಮಾನ (Brooding Temperature): ಮೊದಲ ದಿನ 33°C ಇದ್ದು, ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು
- ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಸಾಂದ್ರತೆ (Stocking Density): ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಕ್ಕಿಗೆ 1.2–1.3 ಚದರ ಅಡಿ
- ಫೀಡ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (Feed Program): ಫ್ರೀ-ರೇಂಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮೇವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಿನ್ನುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರಕ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು (Health Considerations)
- ಬದಲಾಗುವ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ
- ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲುಗಳ ಬಲ
- ರೋಗಗಳು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ರಾಣಿಕೇತ್ ರೋಗ (Newcastle Disease) ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಸಿಡುಬು (Fowl Pox) ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ಹಾಕಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ
ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ (Economic Importance)
ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಬಹು-ಬಣ್ಣದ ಗರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಲೈವ್-ಬರ್ಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರ ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ನಿರಂತರ ಆದಾಯ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು (Advantages)
- ಆಕರ್ಷಕ ಬಹು-ಬಣ್ಣದ ಗರಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ
- ವಿವಿಧ ಶೆಡ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ
- ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
- ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ರೋಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ
ಮಿತಿಗಳು (Limitations)
- ಸಾಂದ್ರ (ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಶೇಷ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಿಧಾನವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (Growth Rate) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಫ್‌ಸಿಆರ್ (FCR)
- ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣಾ (ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್) ಘಟಕಗಳ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದದಿರಬಹುದು
ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (Best Suitable Farming Systems)
- ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಓಪನ್-ಸೈಡೆಡ್ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಲ ಸಾಕಣೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು
- ಅರೆ-ಸಾಂದ್ರ (Semi-intensive) ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ
- ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಲೈವ್-ಬರ್ಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸುವ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಫಾರಂಗಳು
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References)
- ICAR-CARI Core Research Areas: Avian Genetics and Breeding — ICAR-Central Avian Research Institute, 2025, CARI Official Portal
- Prediction of market weight in CARIBRO-Dhanraja broilers using growth traits — ResearchGate Publication, 2018, ResearchGate
- AICRP on Poultry Breeding Annual Report 2016-17 — ICAR-Directorate of Poultry Research, 2017, ICAR-DPR Library
Review official commercial growth, feed intake, and FCR efficiency trajectories for Cobb 500, Ross 308, and VenCobb 430 with governed biophysical comparability.
ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು
ಅನಕ್ (Anak)
The Israeli Anak broiler line was a commercial broiler genotype developed by Anak Breeders in Israel and introduced to India in the late 1970s and 1980s. It offered good heat tolerance due to its genetic development in Mediterranean climates. However, its lack of local technical and breeding infrastructure prevented it from competing effectively with dominant localized Cobb lines, leading to its discontinuation. It is no longer commercially available.
ಆರ್ಬರ್ ಏಕರ್ಸ್ ಪ್ಲಸ್ (Arbor Acres Plus)
The Arbor Acres Plus is a commercial broiler genotype developed by Aviagen Group in the United States, first introduced in the 1990s and available in India since the late 1990s to early 2000s. It was bred to deliver balanced, cost-effective performance across a range of housing systems and environmental conditions. The latest genetic version is the Arbor Acres Plus (2012/2019 Performance Objectives).
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಮೃತ್ಯುಂಜಯ (CARIBRO-Mritunjaya)
CARIBRO-Mritunjaya (also known as CARI Mritunjai or Mritunjaya Broiler) is a commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the late 1990s to early 2000s. It incorporates the Naked Neck gene, which reduces feather coverage on the neck and body by approximately 20%–30%, improving the bird's ability to dissipate heat and survive in high temperatures. It was developed specifically for hot and dry agro-climatic zones of India.
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ಟ್ರೋಪಿಕಾನಾ (CARIBRO-Tropicana)
CARIBRO-Tropicana (also known as CARI Tropicana or Tropicana Broiler) is a commercial broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the late 1990s to early 2000s. It incorporates both the Naked Neck and Frizzle genes, which significantly reduce feather coverage and modify feather structure to improve heat dissipation and survival in high temperature and humidity. It was developed specifically for hot and humid coastal and tropical regions of India.
ಕ್ಯಾರಿಬ್ರೋ-ವಿಶಾಲ್ (CARIBRO-Vishal)
CARIBRO-Vishal (also known as CARI Vishal or Vishal Broiler) is a commercial white-plumaged broiler genotype developed by ICAR-Central Avian Research Institute (CARI), Izatnagar, in the 1990s. It was developed to deliver balanced, cost-effective performance under Indian environmental and management conditions. It topped the 30th Random Sample Poultry Performance Test (RSPPT), demonstrating its genetic potential and adaptability.