గుర్తింపు (Identity)

కోళ్ల షెడ్‌లో మల విఘటన (Decomposition) వల్ల అమోనియా వాయువు పేరుకుపోవడంతో ఏర్పడే పర్యావరణ సంబంధిత, అంటువ్యాధి కాని పరిస్థితి. ఈ వాయువు మ్యూకోసల్ ఉపరితలాలపై ఆల్కలైన్ అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. దీంతో కార్నియాపై తీవ్రమైన అల్సర్లు ఏర్పడి, శ్వాసనాళంలోని సిలియాలు పనిచేయకుండా పోతాయి.

సంక్షిప్త అవలోకనం (Overview)

తీవ్ర పౌల్ట్రీ పెంపక షెడ్‌లలో అమోనియా విషపూరితం ఒక ప్రధాన పర్యావరణ సమస్య. లిట్టర్ తేమ (Litter Moisture) ఎక్కువగా ఉండటం, pH అధికంగా ఉండటం, వెంటిలేషన్ సరిగా లేకపోవడం వల్ల సూక్ష్మజీవులు యూరిక్ యాసిడ్‌ను NH3గా వేగంగా విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి. అమోనియాకు గురికావడం వల్ల కార్నియాపై నేరుగా దహన ప్రభావం ఏర్పడి, >50 ppm వద్ద చూపు కోల్పోయే అవకాశం ఉంటుంది. అలాగే >25 ppm వద్ద శ్వాసనాళంలోని మ్యూకోసిలియరీ ఎస్కలేటర్ స్తంభించి సిలియా తొలగిపోతాయి. దీంతో ఫ్లాక్‌లో ద్వితీయ Colibacillosis వచ్చే అవకాశం నేరుగా పెరుగుతుంది. స్థాయిలను 20 ppm కంటే తక్కువగా ఉంచేందుకు నిరంతర ఎలక్ట్రోకెమికల్ సెన్సింగ్ అవసరం. ఇందుకోసం వెంటిలేషన్, ప్రతిరోజూ లిట్టర్‌ను తిప్పడం, అలాగే లిట్టర్ ఆమ్లీకరణ పదార్థాలు (అలమ్) ఉపయోగించి అస్థిర అమోనియాను స్థిరమైన అమ్మోనియంగా మార్చాలి.

నిర్మిత సమాచారం (Structured Facts)

వర్గీకరణ (Classification)

పర్యావరణ సంబంధిత > అంటువ్యాధి కానిది

ఎపిడెమియాలజీ (Epidemiology)

• భారతదేశంలో వ్యాప్తి: తీవ్ర పౌల్ట్రీ పెంపక షెడ్‌లలో చాలా సాధారణం
• తీవ్రత: అధికం
• ప్రభావిత జాతులు: పౌల్ట్రీ
• ప్రభావిత వయస్సు: అన్ని వయస్సుల సమూహాలు; పెరుగుతున్న బ్రాయిలర్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి
• వ్యాప్తి: అంటువ్యాధి కాదు (పర్యావరణానికి గురికావడం)
• కాలానుగుణత: తడి లిట్టర్/వెంటిలేషన్ సరిగా లేకపోవడంతో సంబంధం ఉంటుంది
• మరణాల రేటు: 10% to 15% (ద్వితీయ శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్ల కారణంగా పరోక్షంగా)
• అనారోగ్య రేటు: వెంటిలేషన్ సరిగా లేని షెడ్‌లలో అధికం
• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత (Economic Importance): అధికం

క్లినికల్ లక్షణాలు (Clinical Signs)

• ప్రారంభ/మధ్య దశ: కళ్లను సగం మూయడం, తరచుగా రెప్పలు కొట్టడం, కళ్లలో నీరు కారడం, కంజంక్టివైటిస్, తీవ్రమైన వెలుతురు భయం, కనురెప్పల కండరాల సంకోచం. శ్వాసకోశ లక్షణాలు: శ్వాసనాళంలో రేల్స్, దగ్గు, తుమ్ములు.
• ముదిరిన దశ: కార్నియల్ అల్సర్లు, చూపు కోల్పోవడం; శ్వాసకోశ మరియు చర్మ సంబంధిత (కంటి) వ్యవస్థలు ప్రధానంగా ప్రభావితమవుతాయి.
• శవపరీక్షలో కనిపించే మార్పులు: కంజంక్టైవాలో తీవ్రమైన రక్తనాళాల రద్దీ, కార్నియాలో వాపు/అల్సర్లు, సిలియా కలిగిన ఎపితీలియల్ పొర తొలగిపోవడంతో శ్వాసనాళ మ్యూకోసాలో తీవ్రమైన రక్తనాళాల రద్దీ.

నిర్ధారణ (Diagnosis)

• క్షేత్రస్థాయి నిర్ధారణ: కళ్లలో మంట/చిరాకు, అమోనియా యొక్క తీవ్రమైన వాసన
• ప్రయోగశాల పరీక్షలు: కలర్‌మెట్రిక్ ఇండికేటర్ ట్యూబులు లేదా ఎలక్ట్రానిక్ గ్యాస్ డిటెక్టర్లు; హిస్టోపాథాలజీలో శ్వాసనాళ సిలియా తొలగిపోవడం కనిపిస్తుంది
• భేద నిర్ధారణ: Infectious Laryngotracheitis, న్యూక్యాసిల్ వ్యాధి (Newcastle Disease)

చికిత్స (Treatment)

• తక్షణ చర్యలు: ఫ్యాన్లను ఆన్ చేయాలి (అమోనియా తగ్గింపు ట్రీ (Ammonia Reduction Tree) ప్రోటోకాల్ ద్వారా), వెంటిలేషన్‌ను మెరుగుపరచాలి
• మందులు: లేవు
• ఉపసంహరణ: వర్తించదు

నివారణ (Prevention)

• వ్యాక్సినేషన్: లేదు
• బయోసెక్యూరిటీ(Biosecurity): వర్తించదు
• ఫారం నిర్వహణ: కర్టెన్ స్థానాన్ని నియంత్రించాలి; ప్రతిరోజూ లిట్టర్‌ను తిప్పాలి; pH తగ్గించడానికి లిట్టర్ కండిషనర్లు (అల్యూమినియం సల్ఫేట్ / అలమ్, సోడియం బైసల్ఫేట్) ఉపయోగించాలి; లిట్టర్ తేమను < 25%గా ఉంచాలి.

పరిమాణాత్మక డేటా (Quantitative Data)

• సురక్షిత థ్రెషోల్డ్ (Safe Threshold): < 20 ppm
• డెసిలియేషన్ థ్రెషోల్డ్ (Deciliation Threshold): > 25 ppm
• కార్నియల్ అల్సర్ థ్రెషోల్డ్ (Corneal Ulcer Threshold): > 50 ppm
• పరోక్ష మరణాలు (Indirect Mortality): 10% to 15%
• లిట్టర్ తేమ లక్ష్యం (Litter Moisture Target): < 25%

సంబంధాలు (Relationships)

• వ్యాక్సిన్లు (Vaccines): లేవు
• మందులు (Medicines): లేవు
• నిర్వహణ ప్రోటోకాల్స్ (Management Protocols): అమోనియా తగ్గింపు ట్రీ (Ammonia Reduction Tree), అలమ్ లిట్టర్ ట్రీట్‌మెంట్ (Alum Litter Treatment), కర్టెన్ సర్దుబాటు
• పరికరాలు (Equipment): అమోనియా ఎలక్ట్రోకెమికల్ సెన్సర్, గ్యాస్ డిటెక్టర్లు
• పూర్వప్రేరేపక సంబంధాలు (Predisposing Relationships): Avian Pathogenic Escherichia coli (Colibacillosis)కు తీవ్రమైన ప్రేరేపక కారకం