ಗುರುತು (Identity)

ಹೋಸ್ಟ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ Eimeria ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಂಭೀರ ಆದ್ಯತೆಯ ಕರುಳಿನ ಪ್ರೋಟೋಜೋವನ್ ಕಾಯಿಲೆ. ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಜೀವಕೋಶದೊಳಗಿನ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು (ಇಂಟ್ರಾಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟ್ಸ್) ಕರುಳಿನ ಎಪಿಥೀಲಿಯಂನಲ್ಲಿ ಅಲೈಂಗಿಕ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ವಿಲ್ಲಸ್ ರಚನೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಫೀಡ್ ಕನ್ವರ್ಷನ್ ರೇಷಿಯೋ (FCR) (Feed Conversion Ratio (FCR)) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಅವಲೋಕನ (Overview)

ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ (Coccidiosis) ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೋಗಾಣುವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಗರಚನಾ ಸ್ಥಳೀಕರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸೀಕಾದಲ್ಲಿ E. tenella, ಡ್ಯುಯೊಡಿನಮ್‌ನಲ್ಲಿ E. acervulina). ಲೋಳೆಪೊರೆಯ ಎಪಿಥೀಲಿಯಂನ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು Clostridium perfringens (ನೆಕ್ರೋಟೈಕ್ ಕರುಳಿನ ಉರಿಯೂತ (Enteritis)) ಗೆ ನೇರ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಿನನಿತ್ಯ ಲಿಟ್ಟರ್ ಕಲಕುವುದು (ರೇಕಿಂಗ್) ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಥವಾ ಅಯಾನೊಫೋರ್ ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸ್ಟಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವಾಂಶ (Litter Moisture) ವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ (<25%) ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೇಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೀಡರ್‌ಗಳಿಗೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ ಊಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು (oocysts) ಹೊಂದಿರುವ ಲೈವ್ ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಚಿತ ಅಂಶಗಳು (Structured Facts)

ವರ್ಗೀಕರಣ (Classification)

ಪರಾವಲಂಬಿ (Parasitic) > ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಾಣು (Infectious Pathogen)

ರೋಗವ್ಯಾಪ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ (Epidemiology)

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆ: ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ
• ತೀವ್ರತೆ: ಗಂಭೀರ
• ಬಾಧಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಕೋಳಿಗಳು
• ಬಾಧಿತ ವಯಸ್ಸು: 2 ರಿಂದ 6 ವಾರಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಳೆಯ ಕೋಳಿಗಳು
• ಹರಡುವಿಕೆ: ಸ್ಪೋರುಲೇಟೆಡ್ ಊಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಕ್ಕೆ-ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮತಲ ಪ್ರಸರಣ (ಹಾರಿಜಾಂಟಲ್)
• ಋತುಮಾನ: ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಲಿಟ್ಟರ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ
• ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ: 1% ರಿಂದ 5% (E. acervulina); 50% ವರೆಗೆ (ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಕಾರಕ E. tenella / E. necatrix)
• ರೋಗಬಾಧಿತ ಪ್ರಮಾಣ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಶೆಡ್ಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100%
• ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ (Economic Importance): ಗಂಭೀರ (ನೇರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ FCR)

ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Clinical Signs)

• ಆರಂಭಿಕ/ಮಧ್ಯಂತರ: ತೀವ್ರ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ/ಆಯಾಸ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗುಂಪುಗೂಡುವುದು, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಕೆದರಿದ ಗರಿಗಳು, ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡ ತುರಾಯಿ/ಕತ್ತಿನ ಭಾಗ, ತೂಕ ನಷ್ಟ
• ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತ: ಲೋಳೆಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಹಿಕ್ಕೆ, ಕಳಪೆ FCR. ಕರುಳಿನ ನಾಳವನ್ನು (ಡ್ಯುಯೊಡಿನಮ್, ಜೆಜುನೆಮ್, ಇಲಿಯಮ್, ಸೀಕಾ) ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು (ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಟಮ್): E. tenella: ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿದ ಸೀಕಲ್ ಚೀಲಗಳು. E. necatrix: ಕರುಳಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸೆರೋಸಾದ ಮೇಲೆ ಪೆಟೆಚಿಯಲ್ ರಕ್ತಸ್ರಾವಗಳು/ಬಿಳಿ ಕಲೆಗಳು ("ಉಪ್ಪು-ಮೆಣಸಿನ" ಮಾದರಿ). E. maxima: ಕಿತ್ತಳೆ ಲೋಳೆಯೊಂದಿಗೆ ದಪ್ಪವಾದ ಮಧ್ಯದ ಕರುಳು. E. acervulina: ಡ್ಯುಯೊಡಿನಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಏಣಿಯಂತಿರುವ ಪದರಗಳು (ಲ್ಯಾಡರ್-ಲೈಕ್ ಪ್ಲೇಕ್ಸ್).

ರೋಗನಿರ್ಣಯ (Diagnosis)

• ಫೀಲ್ಡ್ ರೋಗನಿರ್ಣಯ: ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಹಿಕ್ಕೆ, ಪ್ರಭೇದ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕರುಳಿನ ಗಾಯಗಳು
• ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು: ಫೀಕಲ್ ಫ್ಲೋಟೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಊಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಪತ್ತೆ; ಲೈಟ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ ಮೂಲಕ ಲೋಳೆಪೊರೆಯ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಜಾಂಟ್‌ಗಳು/ಮೆರೋಜೋಯಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು
• ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯಲ್ ರೋಗನಿರ್ಣಯ: ನೆಕ್ರೋಟೈಕ್ ಕರುಳಿನ ಉರಿಯೂತ (Enteritis), ಹೆಲ್ಮಿಂಥಿಯಾಸಿಸ್ (Helminthiasis)

ಚಿಕಿತ್ಸೆ (Treatment)

• ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮಗಳು: ಲಿಟ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಕಲಕುವುದು (ರೇಕಿಂಗ್/ಟಿಲ್ಲಿಂಗ್)
• ಪೋಷಕ ಆರೈಕೆ: ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿಲ್ಲ
• ಔಷಧಿಗಳು: ಮೊನೆನ್ಸಿನ್ ಸೋಡಿಯಂ, ಮಡುರಾಮೈಸಿನ್ ಅಮೋನಿಯಂ, ನರಾಸಿನ್ (Narasin), ಡಿಕ್ಲಾಜುರಿಲ್ (Diclazuril), ಕ್ಲೋಪಿಡಾಲ್ (Clopidol), ಡೆಕೋಕ್ವಿನೇಟ್ (Decoquinate), ಸಲೈನೊಮೈಸಿನ್, ನಿಕಾರ್ಬಾಜಿನ್
• ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್ ಅವಧಿ: ಮೊನೆನ್ಸಿನ್ (3 ದಿನಗಳು), ಮಡುರಾಮೈಸಿನ್ (5 ದಿನಗಳು), ನರಾಸಿನ್ (3 ದಿನಗಳು), ಡಿಕ್ಲಾಜುರಿಲ್ (0 ದಿನಗಳು), ಕ್ಲೋಪಿಡಾಲ್ (5 ದಿನಗಳು), ಡೆಕೋಕ್ವಿನೇಟ್ (3 ದಿನಗಳು)
• ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ: ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ

ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ (Prevention)

• ಲಸಿಕೆ: 3 ರಿಂದ 5 ದಿನಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ಲಸಿಕೆಗಳು (ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ/ಸಾಮಾನ್ಯ ಊಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳು) (ಲೇಯರ್‌ಗಳು/ಬ್ರೀಡರ್‌ಗಳು)
• ಬಯೋಸಿಕ್ಯುರಿಟಿ (Biosecurity): ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಯೋಸಿಕ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣ
• ಫಾರಂ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವಾಂಶ (Litter Moisture) < 25% ರಷ್ಟು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಲಿಟ್ಟರ್ ರೇಕಿಂಗ್/ಕಲಕುವುದು; ಫೀಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ/ಅಯಾನೊಫೋರ್ ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸ್ಟಾಟ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ

ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ಡೇಟಾ (Quantitative Data)

• ರೋಗಬಾಧಿತ ಪ್ರಮಾಣ ದರ (Morbidity Rate): ಸುಮಾರು 100%
• ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ದರ (Mortality Rate): ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 1% ರಿಂದ 50%
• ಗುರಿ ವಯಸ್ಸು (Target Age): 2 ರಿಂದ 6 ವಾರಗಳು
• ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವಾಂಶದ ಗುರಿ (Litter Moisture Target): < 25%

ಸಂಬಂಧಗಳು (Relationships)

• ಲಸಿಕೆಗಳು (Vaccines): ಲೈವ್ ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ಲಸಿಕೆಗಳು
• ಔಷಧಿಗಳು (Medicines): ಮೊನೆನ್ಸಿನ್, ಮಡುರಾಮೈಸಿನ್, ನರಾಸಿನ್ (Narasin), ಡಿಕ್ಲಾಜುರಿಲ್ (Diclazuril), ಕ್ಲೋಪಿಡಾಲ್ (Clopidol), ಡೆಕೋಕ್ವಿನೇಟ್ (Decoquinate), ಸಲೈನೊಮೈಸಿನ್, ನಿಕಾರ್ಬಾಜಿನ್
• ನಿರ್ವಹಣೆ (Management): ಲಿಟ್ಟರ್ ರೇಕಿಂಗ್ / ಕಲಕುವುದು
• ಪೂರ್ವಪ್ರೇರಕ ಸಂಬಂಧಗಳು (Predisposing Relationships): Clostridium perfringens (ನೆಕ್ರೋಟೈಕ್ ಕರುಳಿನ ಉರಿಯೂತ (Enteritis)) ಗೆ ನೇರ ಪ್ರಚೋದಕ